Аңыз бенен ертегі еліктіре ертеді

М.Әлімбайдың аңыз- ертегілері бойынша әдеби ойын

Ұйымдастыру: Кітапханашы өтілетін шара туралы хабарландыру іліп қояды. Сұрақтар жазылған үлестірме қағаздар, үш түсті (сары, жасыл, қызыл) жолдар дайындалады. (Қағаздан жасауға болады)
Ойынның шарты:
 Әдеби ойын үш кезеңнен тұрады. Ойын басталмас бұрын залдағы оқырмандарға үш сұрақ қойылады.Сұрақтарға жауап берген оқырман ғана ойынға қатыса алады. Ойынның әр кезеңінің өз ережесі бар. Олар сұрақтардың алдында беріледі.
 Әр кезеңде жеңімпаз атану үшін ойыншы өзінің алдындағы жолды бірінші болып жүріп өтуі керек. Барлығы үш жол: қызыл жолда бір де рет қателесуге болмайды. Сары жолда 1 рет қателесуге болады, ал жасыл жолда тұрған ойыншы 2 рет қателесуге мүмкіншілігі бар.
 Әр кезеңнің жеңімпаздары соңғы айналымда кездесіп, жеңімпаз анықталады.
 Ойыннан шыққан оқушылар айып ретінде М.Әлімбайдың өлеңдерін оқып, оның жұмбақтарын жасырып, қызықты топтық ойындар ұйымдастыруларына болады.
Бірінші кезең ойыншыларына қойылатын сұрақтар:
1.М.Әлімбайдың туған күні? (1923 ж. 29 қазан)
2.М.Әлімбайдың туған жері (Павлодар облысы, Маралды ауылы)
3.1984 жылы Мемлекеттік сыйлық алған жинағының аты? (“Аспандағы әпке”)

Ойынның алғашқы кезеңінің ережесі мынадай: үш ойыншы М.Әлімбайдың кез - келген бір тақпағын жатқа мәнерлеп айтуы қажет. Өлеңді үздік оқыған бала жолды бірінші таңдауға құқысы бар. Екінші орын алған екінші болып, үшінші ойыншы қалған жолға келіп тұрады.

“Әр түрлі” тақырыбындағы сұрақтар:
1.М.Әлімбайдың анасының аты кім? (Зейнеп)
2.М.Әлімбайдың әкесінің аты кім (Айтмағамбет)
3.Ақын бала кезінде кім болуды армандады? (Ұстаз)
4.Балаларға арнап жазған “Ақсерек те көксерек” ән-ойын музыкасының авторы кім? (И.Нүсіпбаев)
5.Ақынның бала кезінде халық жыр-аңыздарымен таныстырып, қазақтың атақты ақын-жазушыларының шығармашылығымен ең алғаш таныстырған адам? (Анасы)
6.Мейірімсіз, қайырымсыз төрт ұл бала немесе аналары көкекке айналып кеткен ұлдар туралы ертегі (Көкек қалай көкек боп кеткен)
7.Өз илеуінен бөлініп, басқалармен достаспақ болған құмырсқа туралы ертегіні ата? (Қиттыққан құмырсқа)
7.М.Әлімбайдың атақты ғашықтық дастаны? (“Естай-Хорлан”)

Ойынның ІІ кезеңінің сұрақтары:
1.М.Әлімбай балаларға арналған республикалық “Балдырған” журналында қандай қызметте болды? (Бас редактор) 2.М.Әлімбай Ұлы Отан соғысына өз еркімен неше жасында аттанды? (18 жасында)
3.Ақынның туған жылы? (1923 жыл)
ІІ-кезеңнің алдында әділ қазылар алқасы үш қатысушыға М.Әлімбайдың ертегілері бойынша сурет салуды тапсырады. Суреті үздік шыққан ойыншы жолды бірінші болып таңдау құқығына ие болады. Екінші ойыншы екінші жолға, үшінші ойыншы қалған жолға келіп тұрады.

“Ертегілерді білеміз бе?” сұрақтары:
1.“Қарау” атты ертегісінің кейіпкері? (Шиқанбай)
2.“Алатау баурайында” ертегісінің кейіпкерлері Жақы мен Сорай не үшін дауласып қазыға барады? (Үй астынан табылған алтын үшін)
3.“Алатау баурайында” ертегісіндегі алтынның құны үшін хан не салдыруды бұйырады? (Алма бағын)
4.Еріншек бала Ертеңбай туралы ертегісі? (“Еріншектер елінің Ертеңбайы” )
5.“Тышқан-дос” ертегісінде тышқан кімді тұзақтан құтқарып алды? (Жолбарыс)
6.“Түлкінің құйрығы неге ұзын” ертегісінде түлкі құйрығын кіммен айырбас жасап алады? (Қоянмен)
7.Ақынның ептілік туралы жазған ертегісі (Епті кім?)

Ойынның ІІІ кезеңіне ойыншылар таңдап алу үшін қойылатын сұрақтар:
1.Ақын “Пионер” газетінде қызмет істеген 1949 жылы алғашқы журналистік сұхбатты кімнен алған еді? (1949 жылы Мұхтар Әуезовтен)
2.М.Әлімбайдың шығармалары неше тілге аударылды? (38 тілге аударылған)
3. Ақынның неше төл кітабы баспадан шыққан? (50 шақты кітабы бар)
ІІІ-кезеңнің алдында ақынның бір ертегісінен үзіндіні қимыл мен ым (пантомимо) тәсілдерімен бейнелеп көрсетеді. Әртістік қабілетімен көзге түскен бала жолды бірінші таңдайды. Қалған екеуі ретімен өз орындарына тұрады.

“Мына үзінді қай ертегіден алынған” :
1. “…Қалдырған баба өсиет:
Сақтаса қайсы үй дұрыстап,
Сол үйде болар дос ниет,
Сол үйге қонар ырыс, бақ”.

“Алда-деп, берер ырысы”.
Үмітке игі жұбанып,
Отырар еді үй-іші,
Кілемді көріп, қуанып.

Көзіне сенбей аңырған
Көк кілем түсін бір көрген.
Аралап тауды сабылған,
Аңыз ғып айтып үлгерген.” (“Көк кілем”)

2. “Шопан ағам Жасұлан-
Бүкіл елге сыйлы адам,
Төлбасы боп жасынан
Ата жолын сыйлаған…” (“Қойшы мен мүсінші”)

3. ”… Қайдан тапты қайратты,
Қызыл тілін сайратты:
Жалаңдатпай қанжарды,
Тоқтатыңдар жанжалды!
Картвелилер сақтаған
Ата салтын жоймадым:
Босағамнан аттаған-
Жауым емес –мейманым! (“Мейман”)

4. ”…Қиядан орағытып маңын қана
Қанатын қақпай баяу қалықтаған.
Көрінді құдіретті көк патшасы
Қалайда балақ бауын ағытпаған.

Жүргендей атыраптың қамын ойлап,
Қыран құс ұзақ ұшты сабыр жайлап.
Бұл не құс? Кімнің құсы?
Қайдан келді?
Аңырып аузын ашты ауыл-аймақ. (“Қыран туралы баллада”)
5. “…Жапырақтар түйісіп,
Көк қанатын жаяды.
Соқса аптап, күн ысып,
Саған тосып саяны.
Алма, алмұрт, жүзім бе…-
Әр аулада самсап тұр.
Жегің келсе үзіп же,
Аузыңды ашпа, аңсап құр…” (“Алатау баурайында”)

6. ...Көп ертектің біреуі
Аяз би хан жөнінде.
Бүкіл қазақ біледі,
Сол есімде менің де.

Әлсізді Аяз қорғапты,
Аш-арықты тойдырып.
Әділді Аяз қолдапты,
Жетімге де той қылып…

Бізге жеткен сөзінің
Шұғыласы таралып,
Әр заманның өзінің
Аяз биі бары анық. (“Аяз би” )

7. “…Екі бұғы иен жайлау, көк белде
Емін–еркін жайылыпты көктемде.
Әдеті ғой кейбіреудің желігіп
Есіретін майға тойып бөккенде…” (“Екі бұғы”)
Соңғы айналымның алдында үш кезеңнің жеңімпаздарына әділ қазылар алқасы М.Әлімбайдың бір ертегісі бойынша үшеуі бірігіп қойылым көрсетуді сұрайды. Үшеуінің ішінен әртістік талабы және мәнерлеп оқу қабілетімен көзге түскен бала жолды бірінші болып таңдау құқына ие болады. Қалған екі ойыншы қалған екі жолға келіп тұрады.

Соңғы айналымның “Бұл қай ертегі” сұрақтары:
1. Мақтағанға дандайсыған жолбарыстың түлкінің арбауына түсуі туралы (“Түлкі мен жолбарыс”)
2. Олжаға таласқан екі бұғының аңшы нысанасына тап болуы туралы (“ Екі бұғы”)
3. Қоянның сақтық жасап түлкіні алдауы туралы (“Түлкі мен қоян”)
4. Өзінен кішілерге әлімжеттік жасайтын арыстан туралы ертегі (“Түйебас”)
5. Адамдардың шектен асқан іштарлығы, дүниеқоңыздығы, қараулығы туралы ертегі (“Қарау”)
6. Күншіл қарға туралы ертегі (“Күншіл ғана күңкілдейді”)
7. Жақсылықты жақсылықпен қайыру туралы ертегі
(“Аю асуында”)
Жеңімпаздарды мараппаттау.
Ескерту: Сайыс барысында ойыншылар сұраққа жауап бере алмаған жағдайда, жанкүйерлер жауап берулеріне болады. Сұраққа дұрыс жауап берген оқырманға жұлдызшалар беріледі. Ойынның соңында ең көп жұлдызша жинаған оқырмандар да марапатталады.

Powered by Drupal - Design by artinet